संगीताचा भावनिक स्मृतीवर विलक्षण प्रभाव असतो. आपल्यापैकी किती जण असे आहेत ज्यांना एखादी धून अचानक गुणगुणावीशी वाटते? स्वयंपाकघर आवरताना, ऑफिसला जाताना गाडी चालवताना किंवा एखादे पूर्णपणे वेगळे काम करताना अचानक लक्षात येते की, नकळत आपण अशा एखाद्या क्षणाकडे परतलो आहोत, जो आपण मागे सोडला असे वाटले होते. कधीकधी संगीत म्हणजे एखाद्या ठिकाणाला, काळाला किंवा आता अस्तित्वात नसलेल्या भावनेला धरून ठेवण्याचा एक मार्ग असतो.
चित्रपटांमध्येही संगीत काहीसे असेच काम करते. काही कथा त्यांच्या व्यक्तिरेखांमुळे आपल्या लक्षात राहतात. काही एखाद्या दृश्यामुळे, जे आपण अनेक वर्षांनीही पुन्हा पाहू शकतो. तर काही कथा अशा असतात की, पडदा काळोखात गेल्यानंतरही त्यांचे सूर आपल्या मनात घुमत राहतात. काही सुरावटी ऐकल्या की, त्या कथेसोबतचा संपूर्ण प्रवास पुन्हा एकदा आपल्या डोळ्यांसमोर उभा राहतो.
गेल्या दशकभरात Netflix India ने हे पुन्हा पुन्हा घडवून आणले आहे. Amar Singh Chamkila आणि Qala पासून Mismatched पर्यंत, संगीत हे प्रेक्षकांनी आपल्या मनात जपून ठेवलेल्या कथांच्या भावनिक स्मृतीचा एक भाग बनले आहे. अनेकदा तर या संगीताने कथेला मागे टाकून स्वतःचे स्वतंत्र आयुष्य निर्माण केले आहे.
Amar Singh Chamkila मध्ये संगीत हा केवळ कथेचा एक भाग नव्हता, तर तो कथेचा ठोका होता. Chamkila यांच्या लोकप्रिय झालेल्या मूळ गाण्यांची पुन्हा निर्मिती प्रत्यक्ष सेटवर करण्यात आली. Diljit Dosanjh आणि Parineeti Chopra यांनी पंजाबमधील संगीतकारांसोबत पारंपरिक वाद्यांच्या साथीने अखाड्यांमध्ये ही गाणी लाईव्ह सादर केली. A.R. Rahman यांच्या मूळ गाण्यांनी या संगीतकथेला आणखी विस्तार दिला आणि अधिक आधुनिक ध्वनीचा समावेश केला. पार्श्वसंगीतही पंजाबच्या मातीशी घट्ट जोडलेले राहिले. हार्मोनियम, तुंबी, ढोलक, ढोल, ऊद, साज आणि अलगोजा यांसारख्या लाईव्ह वाद्यांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला, पारंपरिक लेयर्ड प्रोग्रामिंगऐवजी. यामुळे केवळ Chamkila यांच्या जगाची सफर घडली नाही, तर प्रेक्षकांना त्या जगात पूर्णपणे सामावून घेतले.
Qala साठी संगीताची वाटचाल एका वेगळ्या प्रकारच्या नॉस्टॅल्जियावर आधारित होती. संगीतकार Amit Trivedi यांनी चित्रपटाच्या काळाची साधेपणाची शैली आत्मसात करत, त्या काळातीलच वाटणारे, पण तरीही आजच्या प्रेक्षकांशी जोडले जाणारे संगीत तयार केले. या अल्बमला जवळपास 2.5 अब्ज स्ट्रीम्स मिळाले आहेत, तर Ghodey Pe Sawaar या गाण्याने एकट्याने 145 दशलक्षांहून अधिक स्ट्रीम्सचा टप्पा पार केला आहे.
आणि मग आहे Mismatched, जिथे भूतकाळ आणि वर्तमानाची भेट घडते. SickFlip यांच्या Mehmaan या गाण्याने राजस्थानी लोकसंगीताला एका आधुनिक ध्वनीविश्वाशी जोडले, तर Anurag Saikia यांचे Aise Kyun, Rekha Bhardwaj यांच्या सुंदर आवाजातून, गझलेची कालातीत जवळीक नव्या पिढीपर्यंत घेऊन गेले. या साउंडट्रॅकने एकत्रितपणे 7.9 अब्ज स्ट्रीम्सचा टप्पा पार केला आहे. Mehmaan ने 5 अब्जांहून अधिक, तर Aise Kyun ने 1 अब्ज स्ट्रीम्सचा टप्पा पार केला आहे.
हीच वाटचाल Netflix च्या नुकत्याच प्रदर्शित झालेल्या Musafir Cafe सोबतही पुढे सुरू आहे. Darmiyaan, Rozaana आणि Kaafi Hai Na यांसारख्या मनाला भिडणाऱ्या गाण्यांनी सजलेल्या या अल्बममध्ये Rekha Bhardwaj, Raghav Kaushik, Jonita Gandhi, Priyansh Srivastava आणि Garvit Soni यांचे आवाज ऐकायला मिळतात. ही गाणी प्रेक्षकांना या कथेच्या केंद्रस्थानी असलेल्या भावनिक जवळिकीची एक सुंदर झलक देतात.
या प्रत्येक उदाहरणात संगीत पडद्याच्या चौकटीबाहेर गेले. ते सोशल मीडिया चर्चांचा, प्लेलिस्टचा आणि रोजच्या ऐकण्याचा भाग बनले. ज्या कथेतून त्यांचा जन्म झाला, त्यापलीकडे त्यांना स्वतःचे एक स्वतंत्र आयुष्य मिळाले. यातून पुन्हा एकदा हेच दिसून येते की, आपल्या मनात सर्वाधिक खोलवर घर करून राहणाऱ्या कथा कदाचित त्या नसतात ज्या आपण प्रत्येक दृश्यासह आठवू शकतो. पण त्या नक्कीच अशा असू शकतात, ज्यांचे सूर आपण आजही ऐकू शकतो आणि गुणगुणू शकतो.